1. Tiểu không tự chủ là gì?

Tiểu không tự chủ là tình trạng mất kiểm soát việc tiểu tiện, khiến nước tiểu rò rỉ ngoài ý muốn. Đây là vấn đề khá phổ biến ở phụ nữ và tăng lên theo tuổi.
Khoảng 1/2 phụ nữ trên 70 tuổi mắc một dạng tiểu không tự chủ. Tuy nhiên, không phải tất cả phụ nữ sinh con đều bị tiểu không tự chủ, và những người chưa từng sinh con vẫn có thể gặp tình trạng này. Đồng thời, trẻ em cũng có thể gặp tiểu không tự chủ, nhưng nguyên nhân thường khác với người lớn.

Tiểu không tự chủ cũng có thể liên quan đến:

• Sa âm đạo
• Đau lưng dưới mạn tính
• Các vấn đề về ruột (bao gồm đại tiện không tự chủ)

Các điểm chính

• Tiểu không tự chủ khá phổ biến ở phụ nữ, thường gặp với tần suất cao hơn so với nam giới do sự khác biệt về cấu trúc giải phẫu của đường tiết niệu - sinh dục.
• Có thể gặp tiểu không tự chủ do gắng sức hoặc tiểu không tự chủ do thôi thúc, hoặc kết hợp cả hai
• Việc luyện tập co cơ sàn chậu đúng cách có thể giúp điều trị tiểu không tự chủ do gắng sức; một số phụ nữ khác có thể cần đến phẫu thuật
• Tập luyện bàng quang và bổ sung estrogen âm đạo có thể giúp cải thiện triệu chứng của tiểu không tự chủ do thôi thúc.

2. Các loại tiểu không tự chủ

Có hai loại chính:

• Tiểu không tự chủ do gắng sức (Stress incontinence - SUI): Đây là loại phổ biến nhất, ảnh hưởng khoảng 1/5 phụ nữ. Trong đó, nguy cơ ở phụ nữ chưa sinh con là 1/10 và phụ nữ đã sinh con là 1/3. 
• Tiểu không tự chủ do thôi thúc (Urge incontinence - UUI): Ít gặp hơn ở phụ nữ trẻ (khoảng 1/30 phụ nữ) nhưng tăng lên theo tuổi.
• Tiểu không tự chủ hỗn hợp: là tình trạng mắc cả 2 loại trên cùng lúc, gặp ở 1/10 phụ nữ.

3. Chức năng bàng quang bình thường

Một bàng quang khỏe mạnh thường có các đặc điểm:

• Đi tiểu 4–6 lần mỗi ngày
• Ban đêm không quá 1 lần
• Mỗi lần tiểu 250–500 ml
• Dòng nước tiểu đều cho đến khi bàng quang rỗng
• Có thể trì hoãn việc đi tiểu cho đến lúc thuận tiện
• Không rò rỉ nước tiểu giữa các lần đi vệ sinh

Ở phụ nữ có chức năng bàng quang bình thường, cơ sàn chậu sẽ co lại khi hoạt động thể chất, ví dụ khi hắt hơi, ho, chơi thể thao và khi hoạt động gắng sức. Khi áp lực trong ổ bụng tăng lên sẽ dẫn đến hiện tượng cơ sàn chậu co lại, chèn ép niệu đạo và cơ vòng niệu đạo đóng lại. Điều này đã dẫn đến ngăn nước tiểu rò rỉ.

4. Nguyên nhân tiểu không tự chủ do gắng sức

Tiểu không tự chủ do gắng sức là rò rỉ nước tiểu khi hoạt động thể chất.

Nguyên nhân có thể do mất sự nâng đỡ của niệu đạo bởi cơ và dây chằng sàn chậu và cơ vòng niệu đạo yếu. Khi áp lực trong ổ bụng tăng lên nhưng cơ sàn chậu co không đủ và niệu đạo không được ép đủ sẽ dẫn đến rò rỉ nước tiểu.

5. Nguyên nhân tiểu không tự chủ do thôi thúc

Đây là tình trạng rò rỉ nước tiểu kèm theo cảm giác buồn tiểu đột ngột và mạnh. Người bệnh thường phải chạy nhanh vào nhà vệ sinh và không thể trì hoãn việc đi tiểu. Nguyên nhân là do cơ thành bàng quang hoạt động quá mức.

Triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Đi tiểu nhiều lần
• Buồn tiểu gấp
• Thức dậy nhiều lần ban đêm để đi tiểu

Cảm giác buồn tiểu có thể xuất hiện trong các tình huống quen thuộc như khi mở cửa nhà hay khi nghe tiếng nước chảy. Bên cạnh đó, tình trạng này còn gọi là hội chứng bàng quang tăng hoạt (Overactive bladder). Một số người chỉ có cảm giác buồn tiểu gấp nhưng không bị rò rỉ nước tiểu.

6. Điều trị tiểu không tự chủ do gắng sức

Bước quan trọng nhất trong việc điều trị tiểu không tự chủ do gắng sức là tăng cường cơ sàn chậu và học cách co cơ đúng cách. Tuy nhiên, khoảng 50% phụ nữ không biết cách co cơ sàn chậu đúng là như thế nào. Những chuyên gia y tế có thể giúp cho bạn bao gồm điều dưỡng chuyên về kiểm soát tiểu tiện và vật lý trị liệu sàn chậu để được hướng dẫn chương trình tập cơ sàn chậu cá nhân hóa và một kỹ thuật gọi là “the knack”.

“The knack” là kỹ thuật co cơ sàn chậu trước khi: ho, hắt hơi, nâng vật nặng và hoạt động làm tăng áp lực ổ bụng. Việc tập luyện cũng giúp kiểm soát: việc rò khí và đại tiện không tự chủ.

7. Các phương pháp điều trị khác

Thay đổi thói quen

• Tránh táo bón bằng thuốc làm mềm phân
• Không rặn mạnh khi đi vệ sinh
• Dùng ghế thấp kê chân khi đi vệ sinh (đầu gối cao hơn hông)
• Tránh nâng vật nặng

Dụng cụ hỗ trợ: Một số phụ nữ có thể dùng pessary kiểm soát tiểu tiện đặt trong âm đạo để nâng cổ bàng quang.

Thuốc: Duloxetine (thuốc chống trầm cảm loại SNRI) có thể giúp một số phụ nữ.

Phẫu thuật: Nếu các phương pháp trên không hiệu quả, bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật. Bạn có thể được chuyển đến bác sĩ chuyên khoa niệu phụ khoa. Các loại phẫu thuật gồm:

• Tiêm chất làm đầy niệu đạo
• Mid-urethral sling
• Colposuspension
• Autologous fascial sling

Lưu ý rằng không có phương pháp nào chữa khỏi 100%, nhưng 80–90% phụ nữ cải thiện rõ sau 12 tháng. Đồng thời, trước khi phẫu thuật cần làm thêm xét nghiệm niệu động học (urodynamic studies) để xác định chính xác loại tiểu không tự chủ.

8. Điều trị tiểu không tự chủ do thôi thúc

Điều trị tiểu không tự chủ do thôi thúc thường bắt đầu bằng các biện pháp đơn giản, bao gồm: bổ sung Estrogen âm đạo, vật lý trị liệu sàn chậu và tập luyện bàng quang.

Tập luyện bàng quang là phương pháp tập co cơ sàn chậu nhiều lần và Giữ co cơ trong một khoảng thời gian, với mục tiêu là tăng khả năng giữ nước tiểu của bàng quang. Một mẹo nhỏ khi tập luyện là cử động các ngón chân (wiggling toes) có thể gửi tín hiệu giúp bàng quang thư giãn.

• Giảm cân: Nếu thừa cân, giảm 5% cân nặng cũng có thể cải thiện đáng kể tình trạng buồn tiểu gấp.
• Bên cạnh đó, cần tránh các chất kích thích bàng quang, bao gồm: rượu, caffeine (trà, cà phê) và nước uống có gas.

Bổ sung Estrogen âm đạo: có thể dưới dạng kem bôi hoặc viên đặt âm đạo. Estrogen giúp làm dày niêm mạc âm đạo và cải thiện một số triệu chứng tiểu không tự chủ. Lượng estrogen hấp thu vào cơ thể rất nhỏ và được coi là an toàn. Tuy nhiên, những phụ nữ có tiền sửbị ung thư vú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Thuốc: Một số thuốc có thể dùng, bao gồm thuốc kháng cholinergic và Mirabegron, với tác dụng giúp giảm co bóp cơ bàng quang.

Điều trị chuyên sâu: Nếu sử dụng thuốc không hiệu quả, có thể cân nhắc một số phương pháp giúp điều chỉnh tín hiệu thần kinh từ bàng quang như:

• Tiêm Botox vào bàng quang
• Kích thích thần kinh chày (PTNS)
• Cấy thiết bị kích thích thần kinh cùng

Thông tin y khoa và khoa học trong tài liệu này có thể không phù hợp với hoàn cảnh của từng phụ nữ và nên được trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế của bạn.